Ukratko o meni

Moje ime je Aleksa Zečević,završio sam srednju školu „Nikola Tesla“ u Beogradu. Volim da treniram i učim o računarskim tehnologijama

Teme iz oblasti informacionih tehnologija koje su me najviše zainteresovale

Softverska tehnologija je polje u informacionim tehnologijama koje me je oduvek najviše zanimalo, veština korišćenja hardverskih komponenti i da uz pomoć potrebnog softvera pravimo neverovatne projekte. Programski jezici Python i C# me trenutno najviše zanimaju.

Operativni sistemi

Uvod

Operativni sistem je program koji deluje kao interfejs¹ (odnosno posrednik) između korisnika računara i računarskog hardvera. Primarni cilj operativnog sistema je pogodnost (olakšavanje rada) za korisnika. Uz evoluciju računarskih sistema tokom 20. i 21. veka, pojavila se potreba za odgovarajućim operativnim sistemom koji podržava potrebe nove tehnologije kao i potrebe korisnika u današnjem svetu.

interfejs-Uređaj ili program koji omogućava korisniku da komunicira sa računarom

Istorija

Operativni sistemi su se razvijali tokom poslednjih 60 godina kroz nekoliko različitih faza ili generacija. U 1940-im godinama, najraniji elektronski digitalni računari nisu imali operativne sisteme. Mašine tog vremena bile su toliko primitivne da su programeri često unosili svoje programe u mašinskom jeziku², jedan bit po jedan, pomoću redova mehaničkih prekidača. Kasnije su programeri unosili programe u mašinskom jeziku pomoću bušenih kartica. Zatim su razvijeni asemblerski jezici³ — koji su koristili skraćenice nalik engleskom jeziku za predstavljanje osnovnih operacija računara — kako bi se ubrzao proces programiranja. Tokom 1970-ih i 80-ih počelo je šire korišćenje i razvijanje ličnih računara i grafičkog interfejsa. Iz godine u godinu računari i operativni sistemi su zajedno napredovali neverovatnom brzinom i postajali sve šire korišćeniji u svetu.

Mašinski jezik-jedini jezik koji računar direktno izvršava. To je niz nula i jedinica (binarni kod). Svaka instrukcija u mašinskom jeziku govori procesoru šta da radi.

Asemblerski jezik-način da ljudi lakše pišu instrukcije za računar.

Funkcija operativnog sistema

Operativni sistem se može uporediti sa dirigentom orkestra, sam po sebi on nema nikakvu funkciju, ali obezbeđuje okruženje u kome neko drugi može da radi nešto korisno.

Neke od glavnih funkcija koje on izvršava su:

sekvenciranje i raspoređivanje poslova i interpretacija komandnog jezika⁴
rukovanje U/I operacijama
rukovanje greškama i prekidima
upravljanje resursima
omogućavanje višestrukog pristupa
zaštita resursa od zlonamernih napada, slučajnih grešaka korisnika
obezbeđivanje dobog interfejsa za operatora i korisnika

⁴

Komandni jezik-jezik kojim korisnik direktno daje instrukcije računaru, obično preko tastature, da bi računar izvršio neku akciju.

Komponente operativnog sistema

Korisnik komunicira sa operativnim sistemom putem jedne ili više korisničkih aplikacija, a često i preko posebne aplikacije koja se naziva šel (shell) ili tumač komandi (command interpreter). Većina današnjih šelova implementirana je kao tekstualni interfejs koji omogućava korisniku da unosi komande sa tastature, ili kao grafički interfejs (GUI) koji omogućava korisniku da pokazuje i klikće, kao i da prevlači i otpušta ikone kako bi tražio usluge od operativnog sistema. Softver koji sadrži ključne komponente operativnog sistema naziva se kernele (kernel). Tipične komponente operativnog sistema uključuju:

Planer procesa (process scheduler), koji određuje kada i koliko dugo se proces izvršava na procesoru.
Upravljač memorijom (memory manager), koji određuje kada i kako se memorija dodeljuje procesima.
Upravljač ulazno/izlaznim operacijama (I/O manager), koji obrađuje zahteve za ulaz i izlaz sa i na hardverske uređaje.
Upravljač međuprocesnom komunikacijom (IPC manager), koji omogućava procesima da komuniciraju međusobno.
Upravljač datotekama (file system manager), koji organizuje imenovane kolekcije podataka na uređajima za skladištenje i pruža interfejs za pristup podacima na tim uređajima.

Vrste operativnih sistema

Prema broju korisnika:

jednokorisničke (single-user)
višekorisničke (multiuser)

Prema broju simultanih aktivnosti:

jednoprocesne (singletasking, singleprocess)
višeprocesne (multitasking, multiprocess)

Na osnovu kombinovanog kriterijuma mogu se izdvojiti tri vrste operativnih sistema:

jednokorisnički jednoprocesni (single-user, singletasking), kao što je MS-DOS i PalmOS
jednokorisnički višeprocesni (single-user, multitasking), kao što su OS/2 i MS Windows 3.1
višekorisnički višeprocesni (multiuser, multitasking), kao što je UNIX i MS Windows 2000/XP

Prema načinu obrade poslova:

Sistemi sa grupnom obradom (batch)-Korisnici šalju svoje poslove, a računar ih izvršava jedan po jedan. Korisnik ne može da komunicira sa svojim poslom dok se ne završi.
Interaktivni sistemi (time-sharing)-Svaki korisnik ima terminal preko kojeg unosi poslove i komunicira sa njima. Procesor se deli na male vremenske kvantume za svaki posao, pa svi poslovi rade paralelno, a odgovor stiže za nekoliko sekundi.
Kombinovani sistemi

Moderni operativni sistemi

Moderni operativni sistemi značajno su napredovali u odnosu na svoje prethodnike. Dok su raniji sistemi često bili jednokorisnički i jednoprocesni, sa ograničenim mogućnostima interakcije, današnji operativni sistemi podržavaju višekorisnički rad, multitasking, naprednu sigurnost i rad sa raznovrsnim uređajima. Oni omogućavaju brzu interakciju putem grafičkih interfejsa, podršku za multimediju i mobilne platforme, kao i fleksibilnu upotrebu u serverima i cloud okruženjima. Moderni operativni sistemi, poput Windowsa, Linuxa, Androida i iOS-a, pružaju superiorniju pouzdanost i veću produktivnost, čineći rad računara i mobilnih uređaja jednostavnijim i efikasnijim nego ikada pre. Današnje najzastupljenije operativne sisteme i njihov odnos korišćenja možemo videti na Dijagram 1.

Dijagram 1

Najkorišćeniji operativni sistemi 2026

Zaključak

Operativni sistemi predstavljaju osnovu funkcionisanja svakog savremenog računara i digitalnog uređaja. Kroz svoj razvoj prešli su put od jednostavnih sistema sa ograničenim mogućnostima do složenih platformi koje podržavaju mnogo kompleksnije izazove. Danas operativni sistemi omogućavaju efikasan rad na računarima, mobilnim uređajima, serverima i u cloud okruženju. U budućnosti se očekuje dalji razvoj operativnih sistema u pravcu veće automatizacije, bolje bezbednosti, podrške za veštačku inteligenciju i još veće integracije sa pametnim uređajima, što će dodatno unaprediti način na koji ljudi koriste tehnologiju u svakodnevnom životu.

Seminarski rad