{"id":1080,"date":"2026-01-11T03:41:51","date_gmt":"2026-01-11T02:41:51","guid":{"rendered":"https:\/\/e-learn2.viser.edu.rs\/wordpress\/?p=1080"},"modified":"2026-01-11T04:12:47","modified_gmt":"2026-01-11T03:12:47","slug":"seminarski-rad-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/e-learn2.viser.edu.rs\/wordpress\/2026\/01\/11\/seminarski-rad-2\/","title":{"rendered":"Seminarski Rad"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Ukratko O Meni<\/strong><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

Pozdrav moje ime je Viktor Mitrovic,zavrsio sam Politehnicku skolu za nove tehnologije(Masinski tehnicar za kompjutersko konstruisanje),poznajem engleski jezik kao i malo ruskog i malo nemackog,volim jazz muziku,omiljeni sport trenutno mi je boks.<\/p>\n\n\n\n

Teme iz oblasti koje me najvise interesuju<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hardwer Racunara jer me je uvek zanimalo kako sam hardware komunicira preko maticne ploce sa procesorom kao i ostalim delovima hardware.I uvek me je fasciniralo kako maticna pravi konekciju sa svime sto prepozna na sebi tako zvani Hardware Handshake.<\/p>\n\n\n\n

Baze Podataka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1.Uvod
2.Sta je baza podataka i osnovni pojmovi
3.Istorijski razvoj baza podataka
4.Glavne vrste baza podataka
5.Savremeni trendovi i arhitekture
6.Zakljucak i Literatura<\/p>\n\n\n\n

Uvod<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Baze podataka i sistem upravljanja podata (DBMS) omogucava nam da se podaci brze pretrazuju,bezbedno cuvaju zbog efikasnosti i brzne koje nam treba u savremenom dobu.
Trenutno u 2026. godini baza podataka je jedna od najvazniji ekonomskih resursa jer se svakoga dana server puni milionima terabyte putem drustvenih medija,bankarstva,ekonomije kao i vesta intelegencija (AI).<\/p>\n\n\n\n

Sta je baza podataka i osnovni pojmovi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Baza podataka je organizovana kolekcija podataka koja su medjusobni povezani zbog efikasnijeh citanja,upisa,azuriranja i brisanja.<\/p>\n\n\n\n

DMBS je software koji omogucava upravljanjem tim istim podacima preko interfejsa izmedju korisnika i samih podataka.
Najpoznatiji su:PostgreSQL, MySQL, Oracle Database, MongoDB, Redis, Cassandra i Pinecone.<\/p>\n\n\n\n

Najvaznije osobine koje dobar DBMS mora da obezbedi su tzv. ACID svojstva transakcija:<\/p>\n\n\n\n

\n
    \n
  1. Atomicity \u2013 transakcija se izvrsi cela ili se ne izvrsi nimalo<\/li>\n\n\n\n
  2. Consistency \u2013 posle svake transakcije baza mora ostati u ispravnom stanju<\/li>\n\n\n\n
  3. Isolation \u2013 paralelne transakcije se ne mesaju medjusobno<\/li>\n\n\n\n
  4. Durability \u2013 kada je transakcija potvrdjena, podaci ostaju sacuvani cak i ako sistem padne
    Pored toga, kvalitetan DBMS kontrolise istovremeni pristup vise korisnika.<\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n\n\n\n

    Slika RAID server-a<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Najveca prednost RAID servera u odnosu na obican server sa samo jednim diskom je ta sto kod vecine RAID konfiguracija (naprimer RAID 1, RAID 5, RAID 6 ili RAID 10) ako otkaze jedan disk, a kod nekih nivoa cak i dva, ne gubis sve podatke. Na obicnom serveru bez ikakve redundancije, cim jedan hard disk crkne \u2013 gotovo je, svi podaci su izgubljeni i obicno nema spasa osim ako imas neki stari backup.<\/p>\n\n\n\n

    Zato RAID zaista spasava situaciju u pravim scenarijima \u2013 narocito ako radis sa necim vaznim, kao sto su baze podataka, fajl serveri ili bilo sta gde ne smes da rizikujes da izgubis sve u sekundi. Naravno, RAID nije carobni stapic i nije zamena za pravi backup (npr. od ransomware-a ili slucajnog brisanja), ali za hardverski otkaz diska \u2013 to je razlika izmedu samo zamenim disk i nastavim i sve je gotovo moram da vracam dane ili nedelje unazad. Zbog toga u svakom ozbiljnijem serveru koji nosi podatke koji nesto vredi, RAID je prakticno standard, a ne neka opcija.<\/p>\n\n\n\n

    Slika CloudFlare server-a<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Cloudflare platforma: globalna CDN mreza, bezbednost i edge computing.<\/p>\n\n\n\n

    Istorijski razvoj baza podataka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \n
    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Razvoj baze podataka po godini.<\/strong><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

    Na ovoj slici se lepo vidi kako su se baze podataka menjale kroz godine.<\/p>\n\n\n\n

    Pocelo je 60-ih sa onim starim hijerarhijskim i mreznim bazama (IMS od IBM-a npr.) \u2013 tada je sve bilo jako kruto, podaci su bili organizovani kao stablo ili mreza i ako si hteo nesto da promenis, morao si da prepravis pola programa.<\/p>\n\n\n\n

    Onda 70-ih dolazi relacioni model \u2013 Edgar Codd 1970. napise cuveni rad i to je bila prava revolucija. Odjednom mozes da koristis tabele, kljuceve, join-ove i SQL (koji se pojavio par godina kasnije). To je period kad su nastali System R, pa Oracle, pa Ingres i tu su relacione baze pocele da dominiraju.<\/p>\n\n\n\n

    90-ih i 2000-ih su se pojavile objektne baze i prvi pokusaji da se rese problemi velikih podataka, ali pravi bum je dosao 2000-ih sa NoSQL-om. Google objavi BigTable 2006, Amazon Dynamo 2007, a onda 2009. izadje Cassandra, MongoDB krene u masovnu upotrebu\u2026 Svi su hteli horizontalno skaliranje i da ne budu vezani za semu.<\/p>\n\n\n\n

    Posle 2015. nekako se vratio balans \u2013 ljudi su shvatili da ne moze sve da bude NoSQL, pa su poceli da mesaju: PostgreSQL je dobio JSONB i postao mnogo fleksibilniji, pojavile su se NewSQL baze (Cockroach, TiDB, Yugabyte), a onda od 2020-2022. eksplodiraju vektorske baze zbog AI-a (Pinecone, Weaviate, Chroma, pa i pgvector).<\/p>\n\n\n\n

    Danas vise niko ne koristi samo jednu bazu. Tipicno imas PostgreSQL ili Cockroach za glavne transakcije, Redis za kes, neku vektorsku za embeddings i mozda Timescale ili ClickHouse za analitiku.<\/p>\n\n\n\n

    Glavne vrste baza podataka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Danas postoji vise razlicitih baza podataka jer svaka resava specificne potrebe projekta. Najveci deo savremenih sistema koristi polyglot persistence.<\/p>\n\n\n\n

    Relacione baze podataka – Podaci su organizovani u tabele sa fiksnom semom, povezani kljucevima, podrzavaju SQL i potpune ACID transakcije.Primeri: PostgreSQL, MySQL\/MariaDB, Oracle, SQL Server, CockroachDB.<\/p>\n\n\n\n

    Dokumentne baze – Cuvaju podatke kao fleksibilne JSON\/BSON dokumente, bez obavezne seme. Primeri: MongoDB, Couchbase, Firestore.<\/p>\n\n\n\n

    Key-Value baze – Najjednostavniji model \u2013 samo par kljuc-vrednost, obicno u memoriji. Primeri: Redis, Dragonfly, DynamoDB.<\/p>\n\n\n\n

    Wide-Column baze Podaci u porodicama kolona, ekstremno skalabilne za velike write opterecenja. Primeri: Cassandra, ScyllaDB, Bigtable.<\/p>\n\n\n\n

    Grafovske baze Cvorovi i veze \u2013 idealne za povezane podatke. Primeri: Neo4j, ArangoDB, TigerGraph. Najbolje za: preporuke, socijalne mre\u017ee, detekcija prevara.<\/p>\n\n\n\n

    Time-Series baze Optimizovane za podatke sa vremenskom oznakom. Primeri: TimescaleDB, InfluxDB, VictoriaMetrics.Najbolje za: monitoring.<\/p>\n\n\n\n

    Vektorske baze-Cuvaju visokodimenzionalne vektore i omogucavaju pretragu po slicnosti,primeri: Pinecone, Qdrant, Weaviate, pgvector.Najbolje za AI.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"<\/figure>\n\n\n\n

    Savremeni trendovi i arhitekture<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      \n
    1. Serverless baze podataka <\/strong>\u2013 placas samo ono sto koristis (Neon za PostgreSQL, PlanetScale)<\/li>\n\n\n\n
    2. Hibridne baze \u2013 kombinacija klasicnog SQL-a i vektorske pretrage u istoj bazi (PostgreSQL)<\/li>\n\n\n\n
    3. Edge computing \u2013 podaci i upiti se izvrsavaju blizu korisnika (Turso\/libSQL, PocketBase)<\/li>\n\n\n\n
    4. AI-driven optimizacija \u2013 automatsko kreiranje indeksa, query tuning i detekcija anomalija pomocu LLM-ova<\/li>\n\n\n\n
    5. Polyglot persistence <\/strong>\u2013 tipicno 3\u20135 razlicitih baza u jednom sistemu (PostgreSQL + Redis + Pinecone + TimescaleDB)<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

      Tipicna arhitektura veceg projekta u 2026 godini podrazumeva da korisnik dolazi do kes sloja (Redis), zatim do glavne transakcione baze (PostgreSQL ili CockroachDB), po potrebi do vektorske baze za AI pretragu (Pinecone ili Qdrant) i na kraju do specijalizovane baze za analitiku vremenskih serija (TimescaleDB), pri cemu sve komponente rade u cloud-u sa serverless skaliranjem.Upravo kao na slici prikazanoj na 5.1 .<\/p>\n\n\n\n

      \"\"<\/figure>\n\n\n\n

      Slika 5.1<\/p>\n\n\n\n

      Zakljucak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Baze podataka su prosle ogroman put od krupnih hijerarhijskih sistema 1960-ih, preko relacione revolucije 1970-ih, NoSQL talasa 2000-ih, do danasnje generacije specijalizovanih, hibridnih i AI resenja.<\/p>\n\n\n\n

      U 2026. godini nema univerzalnog resenja. Uspeh zavisi od toga koliko dobro tim ume da izabere pravu kombinaciju baza podataka prema konkretnim zahtevima: brzina, efikasnost , cena i integracija sa AI.<\/p>\n\n\n\n

      Buducnost je jasna, serverless, edge, hibridne baze i duboka povezanost sa AI. Ko to prati i pravilno primenjuje \u2013 taj ce imati ogromnu prednost u narednih 5\u201310 godina.
      <\/p>\n\n\n\n

      Literatura<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      https:\/\/www.linkedin.com\/pulse\/evolution-database-management-system-zahid-butt-ienbc
      https:\/\/www.researchgate.net\/figure\/The-continuous-development-of-major-database-technologies-and-some-corresponding-database_fig1_324640550
      Projektovanje skladi\u0161ta podataka Autor:Chris Todman
      https:\/\/sr.wikipedia.org\/wiki\/%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%B0
      https:\/\/media1.ppf.edu.rs\/2020\/03\/Baza-podataka-Primer.pdf
      https:\/\/www.scribd.com\/document\/489463219\/Baze-podataka-seminarski-rad
      Google Chrome:Za slike<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Ukratko O Meni Pozdrav moje ime je Viktor Mitrovic,zavrsio sam Politehnicku skolu za nove tehnologije(Masinski tehnicar za kompjutersko konstruisanje),poznajem engleski jezik kao i malo ruskog i malo nemackog,volim jazz muziku,omiljeni sport trenutno mi je boks. Teme iz oblasti koje me najvise interesuju Hardwer Racunara jer me je uvek zanimalo kako sam hardware komunicira preko maticne […]<\/p>\n","protected":false},"author":59,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1080","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nekategorizovano"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/e-learn2.viser.edu.rs\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1080","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/e-learn2.viser.edu.rs\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/e-learn2.viser.edu.rs\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-learn2.viser.edu.rs\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/users\/59"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-learn2.viser.edu.rs\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1080"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/e-learn2.viser.edu.rs\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1080\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1109,"href":"https:\/\/e-learn2.viser.edu.rs\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1080\/revisions\/1109"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/e-learn2.viser.edu.rs\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1080"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-learn2.viser.edu.rs\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1080"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-learn2.viser.edu.rs\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1080"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}