Seminarski rad

Ukratko o meni

Zovem se Vukan Miljuš, dolazim iz Crvenke. Studiram na Visokoj školi elektrotehnike i računarstva u Beogradu, smer audio i video tehnologije. Nemam neko konkretno radno iskustvo u ovoj struci, ali sam učestvovao u takmičenju srednjoškolskih tonskih snimaka, gde sam osvojio prvo mesto. Zanima me rad u ovoj struci, i raspoložen sam za učenje novih stvari.

Teme iz informacionih tehnologija koje su me najviše zainteresovale

Tema baza podataka je interesantna jer omogućava razumevanje načina na koji se velike količine podataka efikasno čuvaju, organizuju i obrađuju. Posebno je zanimljiva zbog svoje široke primene u savremenim sistemima, kao što su veb aplikacije, bankarstvo, društvene mreže i informacioni sistemi.

Operativni sistemi

1. UVOD

Cilj ovog seminarskog rada je da prikažemo osnovne funkcije i pojmove unutar operativnog sistema i njihov značaj u savremenom svetu tehnologija. U radu ćemo pisati o glavnim komponentama operativnog sistema, kao što su upravljanje procesima, memorijom, organizacijom podataka na disku, upravljanje Ulazno – Izlazni uređajima.

Operativni sistem je osnovni skup programa koji upravlja hardverom i softverom računara. Bez operativnog sistema računar ne može da funkcioniše. Neki od najpoznatijih operativnih sistema su: Linux, Windows, Android, macOS.

2. POJAM I ULOGA OPERATIVNOG SISTEMA

Kao što smo naveli u uvodu, operativni sistem je osnovni skup programa koji upravlja hardverom i softverom računara.

Uloga operativnog sistema je da omogući jednostavno i efikasno korišćenje računara bez da korisnik direktno upravlja hardverom. Na primer, operativni sistem olakšava korisniku koriščenje računara pomoću ikonica na ekranu (GUI), i mnoge druge stvari.

Operativni sistem kontroliše i raspoređuje resurse kao što su:

• Radna memorija
• Prostor na disku
• Ulazno – Izlazni uređaji

Operativni sistem obezbeđuje okruženje u kojem aplikativni programi mogu bezbedno i efikasno da se pokreću i izvršavaju, obezbeđuje korisnički interfejs, kontroliše pristup resursima, korisnička prava i štiti sistem od neovlašćenog pristupa i zlonamernog softvera. Savremeni operativni sistemi su obično multi korisnički i omogućavaju multi – tasking.

3. OSNOVNE KOMPONENTE I FUNKCIJE OPERATIVNOG SISTEMA

Operativni sistem se sastoji iz više komponenti koje su međusobno povezane i zajedno obezbeđuju stabilan rad računarskog sistema.

Njihov osnovni zadatak je da upravljaju hardverskim resursima i pruže uslugu aplikativnim programima i korisnicima.

U nastavku smo opisali komponente i funkcije operativnog sistema.

UPRAVLJANJE PROCESIMA

Proces je program koji se trenutno izvršava u operativnoj memoriji računara. Najvažnija funkcija operativnog sistema je upravljanje procesima. Savremeni operativni sistemi podržavaju multitasking.

Operativni sistem koristi scheduler da bi odredio koji po redu proces će se u kom momentu izvršiti. Procesi tokom svog vremena izvršavanja najčešće prolaze kroz sledeća stanja:

• Novokreiran proces – kreiran je, ali još nije spreman za izvršavanje. Dodeljuje mu se PID adresa, rezerviše se njegovo mesto u memoriji
• Spreman proces – spreman je za izvršavanje
• Proces se trenutno izvršava
• Proces na čekanju – ne može da se nastavi izvršavanje procesa dok se ne desi neki drugi događaj, to je najčešće I/U operacija (tastatura, miš…)
• Povratak na izvršavanje procesa
• Završetak procesa

Na sledećem dijagramu je prikazan proces tokom svog ciklusa izvršavanja.

UPRAVLJANJE MEMORIJOM

Upravljanje memorijom je ključna funkcija operativnog sistema, jer memorija ima ograničen kapacitet i mora biti efikasno iskorišćena. Savremeni operativni sistemi koriste virtualne memorije, koji omogućava da programi koriste više memorije nego što je fizički dostupno u RAM-u.

UPRAVLJANJE DATOTEKAMA

Datoteke se koriste za čuvanje podataka u računaru. Operativni sistem upravlja organizacijom, skladištenjem i pristupom datotekama kroz file system. On definiše kako su podaci smešteni na disku, kao i pravila pristupa tim podacima. Različiti operativni sistemi koriste različite file system-e, na primer, Windows koristi NTFS, dok Linux koristi ext4.

UPRAVLJANJE ULAZNO/IZLAZNIM UREĐAJIMA

U/I uređaji (miš, tastatura, zvučnici, monitor, štampač…) predstavljaju važan deo računarskog sistema. Operativni sistem upravlja ovim uređajima pomoću driver – a.

KORISNIČKI INTERFEJS

Korisnički interfejs je način na koji korisnik komunicira sa operativnim sistemom.

Postoje dva osnovna tipa interfejsa:

• Komandna linija (CLI) – je tekstualni korisnički interfejs u kome korisnik komunicira sa sistemom unošenjem komandi preko tastature.
• Grafički interfejs (GUI) – je vizuelni korisnički interfejs koji omogućava korisniku interakciju sa računarom pomoću prozora, ikonica i menija.

Savremeni operativni sistemi najčešće koriste grafički interfejs jer je jednostavniji za korišćenje.

4. PRIMERI SAVREMENIH OPERATIVNIH SISTEMA

Savremeni operativni sistemi se razlikuju po nameni i načinu upotrebe, ali im je zajedničko to što upravljaju hardverom računara. U ovom poglavlju ćemo pomenuti nešto o operativnim sistemima koji se danas najčešće koriste.

Na sledećem kružnom dijagramu je prikazan procenat korišćenja nekih od najvažnijih operativnih sistema.

MICROSOFT WINDOWS

Windows je jedan od najrasprostanjenijih operativnih sistema za lične računare. Ovaj operativni sistem sadrži intuitivan grafički korisnički interfejs i podršku za veliki broj različitih aplikacija i uređaja. Zbog svoje jednostavnosti i kompatibilnosti, Windows se uglavnom koristi u školama, na fakultetima, u poslovnim okruženjima i na većini ličnih računara u kućama.

LINUX

Linux je operativni sistem otvorenog koda koji se njačešće koristi kao operativni sistem programera zbog svoje fleksibilnosti i stabilnosti. Linux, za razliku od Windowsa, ima svoje verzije koje se međusobno dosta razlikuju, a neke od njih su:

• Ubuntu – najintuitivnija verzija Linux – a
• Debian – često se koristi na serverima i kao osnova za druge operativne sisteme poput Ubuntu – a
• Fedora – moderna verzija Linux – a koja koristi nove tehnologije i često služi kao testno okruženje za buduće verzije Red Hat Enterprise Linux – a.

MAC – OS

macOS je operativni sistem koji je razvila kompanije Apple i koristi se isključivo na njihovim računarima. Zasniva se na UNIX arhitekturi, zbog čega je stabilan i pouzdan. macOS ima elegantan grafički interfejs i odličnu kompatibilnost sa drugim Apple uređajima.

Često ga koriste grafički dizajneri jer, pored visokih performansi, macBook ima kvalitetan ekran sa visokom rezolucijom.

ZAKLJUČAK

Značaj operativnih sistema je u današnje vreme veliki, jer svaka kompanija ili institucija koristi računare za upravljanje, a samim tim koriste i operativne sisteme. Kroz ovaj prikazani su osnovni pojmovi, funkcije i komponente operativnih sistema, kao i primeri savremenih operativnih sistema.

Razvoj operativnih sistema u budućnosti (po nama) će biti baziran na veštačkoj inteligenciji, radiće se na većoj automatizaciji procesa, kao i na intuitivnijem korisničkom interfejsu, većoj pristupačnosti i rasprostranjenosti.

LITERATURA

Miroslav Marić – Operativni sistemi, Univerzitet u Beogradu

https://www.znanje.org/abc/tutorials/computer_basic/01/060_operating_systems1.htm

https://www.viser.edu.rs/uploads/2019/02/OS1_2018_2019_p01_ppt.pdf